Nowy numer 25/2018 Archiwum

Rękopis znaleziony w Krakowie

Najstarszy śpiewnik w Europie Środkowej, przez wiele lat uważany za zaginiony, znany wśród melomanów na całym świecie, zawierający 292 utwory muzyki średniowiecznej, jest ściśle związany z Żaganiem, Głogowem i Zieloną Górą.

Gdy słucham muzyki z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, przypominają mi się wydarzenia z życia; często jest tak, że konkretne utwory związane są z przeżyciami czy znajomymi osobami. Utwory muzyki klasycznej również wprowadzają nas w nieznany i fascynujący świat sprzed dziesiątków czy setek lat. Często zastanawiam się, czy muzyka może pomóc w odkryciu przeszłości. Chociaż wszystko było inne, niewyobrażalnie odmienne, wrażliwość, emocje mogły być podobne.

Nieznany skarb

W 1977 r. w zbiorach Biblioteki Jagiellońskiej odkryto – uznawany przez wiele lat za zaginiony – „Śpiewnik głogowski”. Trzytomowy rękopis, powstały ok. 1480 r., zawiera zapis nutowy i teksty 292 utworów. Śpiewnik był wykorzystywany podczas liturgii oraz w wielu innych sytuacjach związanych z muzykowaniem i radosnym spędzaniem czasu we wspólnocie zakonnej kanoników regularnych św. Augustyna w Żaganiu. Z układu zabytku widać, że śpiewanie i gra na instrumentach były źródłem autentycznej radości w późnym średniowieczu na terenie Europy Środkowej. Pierwsze wzmianki o istnieniu tego rękopisu pochodzą z 1874 r. i zostały sporządzone w berlińskiej Bibliotece Królewskiej. Później dokonano kolejnego interesującego odkrycia – że śpiewnik został opisany w XVI-wiecznym inwentarzu kolegiaty w Głogowie. Od tego momentu panowało przekonanie, że rękopis powstał w Głogowie i był własnością łacińskiej szkoły (stąd też nazwa „Śpiewnik głogowski” – „Glogauer Liederbuch”). Jednak żmudne i precyzyjne badania naukowców doprowadziły do pojawienia się w 1930 r. teorii, że „Śpiewnik głogowski” należałoby połączyć z osobą Andreasa Rittera, duchownego żyjącego w połowie XV wieku, pochodzącego z Zielonej Góry. Okazało się, że w rękopisie znajduje się motet „Probitate eminentem” autorstwa czeskiego kompozytora Petrusa Wilhelmi de Grudencza, w Polsce znanego jako Piotr z Grudziądza, dedykowany Andreasowi Ritterowi. Ritter do 1465 r. pracował w szkole kolegiackiej w Głogowie, a następnie został kanonikiem regularnym w żagańskim klasztorze. Inny motet, „Semiterna Deitas”, skomponowano w 1477 r. z okazji urodzin księcia piastowskiego Jana, syna Fryderyka i Ludmiły.

Muzyka Europy

Utwory muzyczne znajdujące się w „Śpiewniku głogowskim” nie zostały skomponowane tylko na Dolnym Śląsku, ale pochodzą z wielu regionów Starego Kontynentu, co wskazuje na bardzo wysoki poziom europejskiej muzyki wielogłosowej. Istnieje wielkie prawdopodobieństwo, że zapisy utworów istniały już w dokumentach dostępnych na uniwersytetach w Krakowie i Lipsku, gdzie studiowali opaci żagańskiego klasztoru i inni znawcy muzyki. Można bez wątpienia poszukiwać wzorców w muzyce francuskiej, angielskiej, włoskiej, holenderskiej, saksońskiej. Utwory instrumentalne bądź z tekstami łacińskimi mają polskie lub czeskie korzenie. Warto podkreślić, że trzytomowy śpiewnik (każda część zawiera zapis nutowy dla trzech osobnych głosów – discantusu, tenoru i kontratenoru) jest najstarszym znanym śpiewnikiem wielogłosowym w Europie Środkowej. Utwory nie były uporządkowane na podstawie gatunków albo zastosowania – czy to do liturgii, czy dla zabawy, ale były pomieszane, co pokazuje, że można je było wykonywać przy różnych okazjach i delektować się ich bogactwem. Każdy z tomów jest napisany przez jednego autora, który posiadał ogromną wiedzę muzyczną. Pismo jest bardzo dokładne, a zapis nutowy precyzyjny. Wiele pieśni jest bardzo krótkich, co wskazuje, że były punktem wyjścia do indywidualnej improwizacji. Brakujące strofy tekstu również mogły być tworzone na bieżąco w trakcie śpiewu. Odkrycie bogactwa „Śpiewnika głogowskiego”, związanego mocno z regionem Zielonej Góry, Głogowa i Żagania, to szansa na poznanie ciekawych osób żyjących w średniowieczu, ich zainteresowań i pasji.

« 1 »
oceń artykuł

Zobacz także

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zapisane na później

Pobieranie listy

Rekalma