Nowy numer 33/2019 Archiwum

Biała plama

O miejscach pamięci o Żydach, a właściwie ich braku na Ziemi Lubuskiej, oraz o szacunku dla inności mówi Andrzej Kirmiel, dyrektor Muzeum Ziemi Międzyrzeckiej im. Alfa Kowalskiego i fundator Lubuskiej Fundacji Judaica.

ks. Marcin Siewruk: Czy możemy odnaleźć w naszym regionie miejsca, budynki, przypominające o obecności Żydów, o ich kulturze, religii?

Andrzej Kirmiel: Po II wojnie światowej wiele miejsc potraktowaliśmy tak, że obecnie trudno je nazwać miejscami pamięci. Np. żydowski cmentarz w Zielonej Górze to permanentne wysypisko śmieci. Ludzie nie mają żadnego poczucia wstydu, że wysypują śmieci na groby ludzi. Nie było żadnej ekshumacji, w pewnym momencie zabrano tylko płyty nagrobne, które po przeróbce ustawiono jako nowe w alei zasłużonych na cmentarzu komunalnym. Podobna sytuacja jest na wielu innych cmentarzach. Czasami podejmuje się próby rekonstrukcji nekropolii żydowskich. Osobiście uczestniczyłem w porządkowaniu kirkutu w Skwierzynie, wspólnie z polskimi i niemieckimi uczniami posprzątaliśmy oraz częściowo zrekonstruowaliśmy miejsce pochówku Żydów. W 2003 roku, w rocznicę Nocy Kryształowej, przyszli na cmentarz ludzie, którzy dokładnie wiedzieli, co mają zrobić. Po niemiecku pisali „Kristallnacht” i „Juden raus!”, namalowali swastyki na stojących macewach, wiele nagrobków rozbili, na innych namalowali obsceniczne rysunki. To tak wygląda i nie jest to wyjątek.

 

Często się tak dzieje?

Na uporządkowanym przez Tomasza Watrosa i licealistów cmentarzu żydowski w Bledzewie była dokładnie taka sama sytuacja. Ktoś połamał pomniki, porozrzucała płyty. Część z nich skradziono. Czasem zastanawiamy się, może nie warto sprzątać żydowskich cmentarzy. Może lepiej, gdy przyroda chroni te miejsca, wtedy mają większą szansę na przetrwanie. Ale pojawia się inne pytanie, jak długo ma to trwać? Żyjemy kilkadziesiąt lat od zakończenia II wojny i jeżeli mamy się jeszcze czegoś nauczyć z tej wielkiej lekcji, jaką ludzkość dostała, to trzeba podejmować jakieś działania, pokazać ludziom inną perspektywę, bo ich wiedza jest zakonserwowana. Należy pokazywać inność Żydów i związane z nimi miejsca.

 

Czyli miejsc pamięci związanych z religią i kulturą żydowską w naszym regionie nie ma?

Mówię uczciwie - w Lubuskiem takich miejsc nie ma. Nawet jeśli w Skwierzynie udało się ponownie zrekonstruować kirkut, ale pracowała na nim niemiecka grupa ze „Znaków pokuty”. Przez trzy, czy cztery kolejne lata przyjeżdżali na własny koszt starsi ludzie i pracowali na cmentarzu. W ubiegłym roku ta sama grupa porządkowała pozostałości cmentarza w Pszczewie.

 

Jak to się stało, że o Żydach w naszym regionie tak mało się mówi, albo wręcz całkowicie przemilcza się ich kilkusetletnią obecność?

Sytuacja na Ziemi Lubuskiej jest specyficzna. W Polsce „właściwej”, czyli tej w granicach do wybuchu II wojny światowej doszło do zainteresowania Żydami, ich religią i kulturą, natomiast na ziemiach odzyskanych tego nie było. Wynikało to przede wszystkim z faktu, że naukowcy, również z Żydowskiego Instytutu Historycznego nie podejmowali prac badawczych na naszych terenach, traktując je jako „terra incognita”. Tutaj mieszkali Żydzi niemieccy. Z kolei historycy niemieccy, zgodnie z zasadą poprawności politycznej, interesowali się tylko społecznością żydowską zamieszkującą tereny do Odry. Powstała „biała plama”, bo ani Polacy, ani Niemcy nie zajmowali się historią Żydów zamieszkujących nasze tereny. I właśnie taka sytuacja pchnęła mnie, żeby zająć się tą tematyką. W Zielonej Górze jest szacowna uczelnia, wybitni naukowcy zajmujący się historią regionu, ale nie było przekonania do tego tematu. I mam wrażenie, że często zaciemniano obraz rzeczywistości. Klasycznym przykładem jest napis, że zielonogórski cmentarz żydowski został zniszczony przez bojówki nazistowskie. To nie jest prawda, bo zniszczono go w pod koniec lat sześćdziesiątych XX wieku. Historiografia przypisuje nazistom niszczenie cmentarzy, obiektów sakralnych, czy świeckich związanych z Żydami, a w ogromnej większości przypadków jest to niestety nasza zasługa. W wywiadzie dla telewizji ZDF sformułowałem bardzo mocną tezę, że mieszkających tutaj Żydów fizycznie zlikwidowali naziści, ale zniszczenia żydowskiego dziedzictwa materialnego w ogromnej mierze dokonali Polacy, którzy przejęli te tereny po 1945 roku.

« 1 2 »

Zobacz także

Polecamy

Komentowanie dostępne jest tylko dla .

Ze względów bezpieczeństwa, kiedy korzystasz z możliwości napisania komentarza lub dodania intencji, w logach systemowych zapisuje się Twoje IP. Mają do niego dostęp wyłącznie uprawnieni administratorzy systemu. Administratorem Twoich danych jest Instytut Gość Media, z siedzibą w Katowicach 40-042, ul. Wita Stwosza 11. Szanujemy Twoje dane i chronimy je. Szczegółowe informacje na ten temat oraz i prawa, jakie Ci przysługują, opisaliśmy w Polityce prywatności.

Zamieszczone przez internautów komentarze są prywatnymi opiniami ich autorów i nie odzwierciedlają poglądów redakcji

Reklama

Zapisane na później

Pobieranie listy

Sponsorowane

Https://Www.AUTOdoc.PL